NATUUR (n. f.)

NATUR (deu.) · NATURA (lat.) · NATURA (ita.) · NATURE (eng.) · NATURE (fra.)
TERM USED AS TRANSLATIONS IN QUOTATION
NATURE (fra.)
TERM USED IN EARLY TRANSLATIONS
/ · INCLINATION (eng.) · NATUR (deu.) · NATURA (lat.) · NATURE (fra.) · NATURE (eng.)
BLANC, Jan, Peindre et penser la peinture au XVIIe siècle : la théorie de l'art de Samuel van Hoogstraten, Berne, Peter Lang, 2008.

FILTERS

CONCEPTUAL FIELDS

LINKED QUOTATIONS

10 sources
52 quotations

Quotation

4 Sijt dan ghewaerschouwt, want der Consten kele
Looft soetelijck nae de Serenes stemmen,
Aenlockend’ elcken bevallijck ten spele,
maer by haer te comen moetmen al vele
Weghen besoecken, en waters doorswemmen,
Noch isser soo hoogh eenen bergh te clemmen,
Ghy en comtter niet over vroegh noch late,
Of ghy en hebt de Natuere te bate. {Sonder Natuere canmen geen Schilder worden.}

[D'après NOLDUS 2008, p. 12:] 4 Soyez donc averti, car la gorge de l’Art imite doucement les voix des Sirènes attirant chacun vers son jeu charmant. Mais pour arriver à lui, on doit emprunter de nombreuses voies et nager par toutes les eaux. Il reste ensuite à gravir une montagne si haute que vous n’y arriverez jamais si la Nature ne vous protège. {Sans la Nature, on ne peut pas devenir Peintre.}

Conceptual field(s)

L’ARTISTE → qualités

Quotation

8 Of ghy de Natuer hebt t’uwer vriendinnen {Vroech is te mercken, of yemandt een goet Schilder sal worden.}
By den aerdt dijns gheests salmen vroech afmeten,
Want t’moet schier van in de Wieghe beginnen […]
 
9 […]
Onder der Graphidis Consten subditen,
Ionghers die namaels de ghemeyn limiten
Hebben t’overvlieghen, sullen opheffen
En vroech beginnen, ander overtreffen.
 
10 Doch drijft u Natuere tot sulcke weghen,
Met behendich vernuft, daer toe bevallijck,
Hebbend’ een sulck deel uyt haer handt vercreghen,
Dat ghy in uwen gheest, sin en gheneghen,
Bevoelt leven inbeeldinghen ontallijck,
naer den prijs te schieten, u niet en sal ick
Ontraden, ter avontueren oft mochte
Ten eynd’ eens ghelucken dat het gherochte.

 
11 Doch geenen arbeydt laet u verdrieten,
Die aenhoudt, mach op verwinninghe hopen,
nae t’besueren machmen t’soete ghenieten:
[…]

[D'après NOLDUS 2008, p. 13:] 8 Si la Nature vous est propice {On voit très tôt si quelqu’un peut devenir un bon Peintre.} on le verra très tôt à la tournure de votre esprit. […] 9 […] De même, feront, parmi les serviteurs de l’Art du Dessin ces jeunes qui plus tard dépasseront les limites communes ; ils s’élèveront et commenceront tôt à dépasser les autres. 10 Mais si la Nature vous pousse dans cette direction si, avec une vive intelligence, inclinée à ces choses, vous avez reçu de sa main une telle part, que vous sentez vivre dans votre esprit, sens et goût d’innombrables figures et idées, de tenter l’aventure je ne vous déconseillerai pas car, - qui sait ?- la résussite pourrait être à l’horizon. 11 Mais qu’aucun labeur ne vous attriste. Celui qui persiste peut espérer la victoire. Après le dur effort, on jouira d’une douce récompense, […]

Conceptual field(s)

L’ARTISTE → qualités

Quotation

4 Dus laet ons nu dan ordentelijck setten,
Onder ghevoeghlijcke omstandicheden,
Ghewisse regulen en vaste Wetten,
Die door veel deelen waernemich opletten
Ons de Natuer heeft vercondicht met reden, {Natuere leert en stelt self goede wetten.}
Op dat wy onwetende niet en treden
In eenich stelsel der postueren, buyten
Ghewisse maten, rechten en statuyten.

[D'après NOLDUS 2008, p. 50:] Maintenant, établissons de manière ordonnée dans des circonstances adaptées des règles sûres et des Lois fixes que par une observation assidue et multiple la Nature nous a révélées avec raison, {La Nature nous apprend et impose elle-même les bonnes lois.} afin de ne pas aborder en ignorant un quelconque système de posture sans respecter des mesures précises, des règles et des principes.

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai

Quotation

47 Wie can u hongherich begheeren spijsen,
O Ieught, en hier alle Dieren afmalen,
Niet alleen Leeuwen : maer om verafgrijsen,
Monsters en Draken, niet beters dan wijsen
V totter Natuer, om niet te verdwalen,
Waer ghy eenich patroon meught achterhalen,
Merckt hoe elck light, loopt, stapt, oft wandelt,
maer maeckt dat alles zy aerdich ghehandelt. {Datter niet beter en is, als alle dinghen nae t’leven te schilderen, merckende op alle actien, en bysonder aerdich te handelen.}

[D'après NOLDUS 2008, p. 151:] 47 Qui pourrait assouvir votre faim et votre envie ô Jeunes ? et dépeindre ici tous les Animaux, non seulement les Lions, mais aussi les horribles Monstres et Dragons ? Il n’y a rien de mieux pour éviter des erreurs que de vous renvoyer à la Nature. Vous y trouverez un modèle pour toutes choses ; observez comment chaque être se couche, court, marche ou se tourne, et traitez tout selon sa nature. {Qu’il n’y a rien de meilleur que de tout peindre d’après la vie, en étant attentif à tous les mouvements, et au traitement spécifique de chaque sujet.}

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai

Quotation

St Chrysostomus […] maeckt een wijdt-loopigh verhael der dinghen die de Schilder-konst plaght nae te boetsen; De schilders, seght hy {Homilia de Psal. 50.}, bestaen de Nature door hare Konst uyt te drucken, nae't vermenghen haere verwen, afmaelende allerley ghelijckenisse der sienelicker lichamen;

[Suggested translation, Marije Osnabrugge:] St Chrysostomus (…) constructs a verbose story of the things that the Art of Painting tends to imitate; The painters, he says {…}, consist in expressing Nature by her Art, after mixing her paints, reproducing all sorts of similitudees of visible bodies.

term translated by NATURA in JUNIUS, Franciscus, De pictura veterum libri tres, Amsterdam, Joannes Blaeu, 1637., p.2
term translated by / in JUNIUS, Franciscus, The Painting of the Ancients, in Three Bookes : declaring by Historicall Observations and Examples, the Beginning, Progresse, and Consummation of that most Noble Art. And how those Ancient Artificers attained to their still so much admired Excellencie. Written first in latine by Franciscus Junius, F. F. And now by him englished, with some Additions and Alterations, trad. par JUNIUS, Franciscus, London, Richard Hodgkinsonne, 1638., p.4

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai

Quotation

Apelles heeft oock dinghen gheschildert die niet en konnen af-gemaelt worden; als naemelick donder-slaeghen, weder-licht, blixem. Plin. Xxxv.10. Soo dat Theophylactus Simocasus hier op een oogh schijnt ghehadt te hebben, als hy seght {epist. 37}, dat de Schilders sich onder-winden soodaenighe dinghen uyt te drucken, die de Nature selver niet en kan ghedoen.

[Suggested translation, Marije Osnabrugge:] Apelles has also painted things that cannot be reproduced; such as for example thunderbolts, heat lightning, lightning, (…) So that Theophylactus Simocasus seems to have thought of this, when he says {…}, that the Painters strain themselves to express such things, that Nature itself cannot do.

From this extract, it is clear that Junius associates ‘afmaelen’ with painting directly after something which is before the artist’s eyes. Here, he remarks that ‘afmaelen’ is not possible in the case of temporary things like thunder and lightning, but that artists – in this case Apelles – have nonetheless painting such subjects. He then goes on to state that painters hereby manage to express something which Nature itself cannot. [MO]

term translated by NATURA in JUNIUS, Franciscus, De pictura veterum libri tres, Amsterdam, Joannes Blaeu, 1637., p.2
term translated by NATURE in JUNIUS, Franciscus, The Painting of the Ancients, in Three Bookes : declaring by Historicall Observations and Examples, the Beginning, Progresse, and Consummation of that most Noble Art. And how those Ancient Artificers attained to their still so much admired Excellencie. Written first in latine by Franciscus Junius, F. F. And now by him englished, with some Additions and Alterations, trad. par JUNIUS, Franciscus, London, Richard Hodgkinsonne, 1638., p.5

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai

Quotation

Dit selvighe wordt noch uyt druckelicker van Quintilianus voorghestelt ende beantwoordt, Ick wete dat daer gevraeght wordt, seght hy {lib.II.  Cap. 19.}, of de Konst grooter baet van de nature of van de leeringe heeft te verwachten. 't Welck al hoewel het tot ons voornemen seer weynigh dient, aenghesien wy het daer voor houden dat een volmaeckt Konstenaer gheen van beyden derven kan, soo achten wy nochtans dat daer seer vele aen gheleghen is hoe men dit vraegh-stuck voorstelt. Want indien men het eene van het andere t'eenenmael wil gaen aftrecken, soo salmen bevinden dat de nature sonder de leeringhe vele vermagh, en dat in het teghendeel sonder het toedoen der nature gheen leeringhe ter wereldt helpen kan: wanneer men wederom in een middelbaer verstandt en wetenschap beyde de Konst en de nature te saemen voegt, soo schijnt het dat in soodaenighe de nature meest geldt: als daer en teghen dese middelmatighe ofte oock uytmuytende verstanden tot de volmaecktheydt gheraecken, soo schijnt het darin hun de Konst meer uyt ghericht heeft dan de nature. […] De nature magh met de materie worden vergheleken; even als de Konst met de leeringhe seer wel over een komt, d' Eene werckt; d'andere wordt ghewrocht. De Konst en vermagh sonder de Materie niet met allen; de materie heeft oock sonder de Konst haer eyghene waerdigheydt. Soo is dan de hooghste Konst in gaeder met de beste Materie alder meest te wenschen.

[Suggested translation, Marije Osnabrugge:] This is proposed and answered even more explicitly by Quintilianus, I know it is being questioned, he says {…}, whether the Art should expect greater advantage from nature or from instruction. Which, although it does not serve our purpose much, seen that we presume that a perfect Artist cannot be deprived of either one, yet we believe that it is very much dependent on how the question is posed. Because if one wants to deduct one from the other, then one will find that nature is capable of much without instruction, and that to the contrary no instruction in the world can do without the doing of nature: again when one combines both Art and nature in a mediocre mind and knowledge, then it appears that nature counts the most in this: if by contrast these mediocre or also excellent minds reach perfection, then it appears that Art has done more for them than nature. […]Nature can be compared to matter; just like the Art coincides very well with the instruction, the one works, the other is worked. The Art is not capable of anything without the matter; the matter also has its own dignity without the Art. As such the highest Art is to be wished together with the best Matter.

materie
leeringe

term translated by NATURA in JUNIUS, Franciscus, De pictura veterum libri tres, Amsterdam, Joannes Blaeu, 1637., p.26
term translated by NATURE in JUNIUS, Franciscus, The Painting of the Ancients, in Three Bookes : declaring by Historicall Observations and Examples, the Beginning, Progresse, and Consummation of that most Noble Art. And how those Ancient Artificers attained to their still so much admired Excellencie. Written first in latine by Franciscus Junius, F. F. And now by him englished, with some Additions and Alterations, trad. par JUNIUS, Franciscus, London, Richard Hodgkinsonne, 1638., p.46-47

Conceptual field(s)

L’ARTISTE → qualités

Quotation

Waer uyt het dan blijckt dat den Konstenaer maer alleen duydelick ende uytdruckelick wercken kan, de welcke de dinghen die hy ter handt treckt als teghenwoordigh aenschouwt. 't Welck meest van allen in de herts-tochten of te in de inwendighe beweginghen onses ghemoedts plaetse heeft; want overmidts de selvighe al te mets in de waerheyd bestaen, seght Quintilianus {lib. Xi cap. 3}, ende al te mets in de imitatie; soo is 't dat de waere beroeringhen naturelick uytbersten, maer ’t ontbreeckt hun aen de Konst; dies moetense oock door de leeringhe soo wat ghefatsoeneert worden. De gheimiteerde beroeringhen daer en teghen, ghelijckse de Konst hebben, soo ontbreeckt het hun aen de nature; en daerom is dit alhier 't voornaemste, dat men sich 't echt wel bewoghen vindt om de verbeeldinghen niet anders te vatten, als of het waerachtighe dinghen waeren daer mede wy ons selver besich houden.

[Suggested translation, Marije Osnabrugge:] Which then makes it evident that the Artist can only clearly and expressively work out those things which he traces by hand when he beholds them presently. Which most of all takes place in the passions or the inner movements of our mind; because although it exists coincidentally in the truth, says Quintilianus {…}, and coincidentally in the imitation; it is as such that the true stirrings burst out naturally, but they lack art, this has to somehow be shaped through learning. The imitated stirrings on the other hand, although they have Art, they then lack in nature; and therefore it is here the most significant that one is truly moved to not understand the representations differently, as if it were real things that we occupy ourselves with.

konst

term translated by NATURA in JUNIUS, Franciscus, De pictura veterum libri tres, Amsterdam, Joannes Blaeu, 1637., p.36
term translated by NATURE in JUNIUS, Franciscus, The Painting of the Ancients, in Three Bookes : declaring by Historicall Observations and Examples, the Beginning, Progresse, and Consummation of that most Noble Art. And how those Ancient Artificers attained to their still so much admired Excellencie. Written first in latine by Franciscus Junius, F. F. And now by him englished, with some Additions and Alterations, trad. par JUNIUS, Franciscus, London, Richard Hodgkinsonne, 1638., p.62

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai

Quotation

Volght dan hier uyt, dat de tafereelen die de lieffelicke soetigheyd van allerley gheschilderde wercken overtreffen; tafereelen, die ’s menschen begrijp en Konst te boven gaen; tafereelen , die gheseyt worden door een onuytsprekelicke, onnaedoenelicke, boven naturelicke, goddelicke Konst-grepe suyverlick ghedaen te sijn, yet in sich moet hebben ’t welck uyt d’arbeydsaeme moeyelickheyd der Konst-regulen niet en kan ghehaelt worden; maer dat hy de vrye gheesten der kloeck-moedigher Konstenaeren aenghemerckt hebbende hoe sich de nature in sulcken grooten verscheydenheyd der dinghen al spelende plaght te verlusten, even het selvighe in ’t naevolghen der nature betrachten.

[Suggested translation, Marije Osnabrugge:] From this it follows, that the paintings that surpass the lovely sweetness of all sorts of painted works, that far surpass human understanding and Art; paintings that are said to be purely produced by an unmentionable, inimitable, supernatural, divine Artistic Act, have to contain something in them, which cannot be obtained from the diligent difficulty of the Art-rules; but that, having observed the free spirit of the brave Artists how nature tends to playfully adorn in such a wide variety of things, attemps to obtain the same in the imitation of nature.

term translated by NATURA in JUNIUS, Franciscus, De pictura veterum libri tres, Amsterdam, Joannes Blaeu, 1637., p.205
term translated by NATURE in JUNIUS, Franciscus, The Painting of the Ancients, in Three Bookes : declaring by Historicall Observations and Examples, the Beginning, Progresse, and Consummation of that most Noble Art. And how those Ancient Artificers attained to their still so much admired Excellencie. Written first in latine by Franciscus Junius, F. F. And now by him englished, with some Additions and Alterations, trad. par JUNIUS, Franciscus, London, Richard Hodgkinsonne, 1638., p.331

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai

Quotation

[...] so schijnt daer anders niet overigh te sijn, dan dat wy een weynigh souden overlegghen door wat middel dese Gratie te bekomen is. Het is wel waer dat wy de selvighe niet en durven aen enige sekere Konst-regulen verbinden, vermits Tullius en Quintilianus oordeelen dat sulcks t’eenemael onmogelick is, nochtans achten wy, dat, alhoewelmen dese Gratie voor gheen volmaecktheyd der blooter Konste magh houden, datse evenwel een vrucht der Konste is, voor soo vele sich de volmaeckte Konste besig hout ontrent het gene met onse nature aller best over een komt. Soo moeten dan de Konst ende nature dese bevallicheyt t’saementlick opmaecken, dies is het oock van noode dat wy de volmaecktheyd der Konste voorsichtighlick ontrent het gene soecken aen te legghen, daer toe wy van naturen allermeest sijn gheneghen. Ieder een die sich redelicker wijse op dese Konsten verstaet, soeckt altijd doende te sijn. Alhoewel het oversculcks waerschijnelick is dat sich een goedt Konstenaer wel, of ten minsten verdraeghelicker wijse, quijten sal in ’t gene hy ter hand treckt; nochtans is het seker dat hy de waere kracht deser bevalligheyd op ’t aller ghemackelickste sal treffen, wanneer hy d’uytnemenheyd sijner Konste niet en hangt aen soodaenige dinghen daer hy eenen afkeer van heeft, of die lof-hertighlick van hem begheert worden, maer liever aen soodaenighe dingen die een heymelicke ghemeynschap hebben met de bysondere toegheneyghtheyt sijner nature.

[Suggested translation, Marije Osnabrugge:] …as such nothing is left, than to briefly discuss by what means one can obtain this Grace. It is true that we do not dare to connect it to one specific Art-rule, while Tullius and Quintilianus judge that this is impossible, nonetheless we think, that, although one may not take this Grace for perfection of the bare Art, that it is nevertheless a fruit of Art, in as far as the perfect art occupies itself with that which best resembles our nature. As such the Art and nature together shape this gracefulness, therefore it is also necessary that we carefully elaborate on the perfection of Art, to which we are most drawn by nature. Everyone who works in these Arts in a reasonable manner, attempts to always occupy himself. Although it is therefore probably that a good Artist will acquit himself well, or at least acceptably, in all that he takes in his hand, nevertheless it is certain that he will touch upon the true power of this gracefulness most easily, when he does not place the excellence of his Art in things that he detests, or that are praisefully desired by him, but rather in such things that have a secret association with the special inclination of his nature.

Whereas Junius cites Cicero and Quintilianus iN the Latin edition, he only paraphrases the citations in the Dutch edition. Therefore, the translated terms are approximate. [MO]

toegheneyghtheyt

term translated by NATURA in JUNIUS, Franciscus, De pictura veterum libri tres, Amsterdam, Joannes Blaeu, 1637., p.206
term translated by NATURE in JUNIUS, Franciscus, The Painting of the Ancients, in Three Bookes : declaring by Historicall Observations and Examples, the Beginning, Progresse, and Consummation of that most Noble Art. And how those Ancient Artificers attained to their still so much admired Excellencie. Written first in latine by Franciscus Junius, F. F. And now by him englished, with some Additions and Alterations, trad. par JUNIUS, Franciscus, London, Richard Hodgkinsonne, 1638., p.332-333

Conceptual field(s)

L’ARTISTE → qualités

Outre certains récents excès commis en France du côté de la question du naer het leven, et notamment de Rembrandt, là où il aurait parfois suffit d’y voir un simple critère commercial, labellisant l’originalité d’un tableau, l’idée d’opposition entre art et nature demeur eproblématique, le terme de naturalisme étant en outre impropre pour qualifier une certaine tendance de l’art de l’époque. Or s’il est un aspect qui se détache devant tout autre à la lecture du texte d’Angel, c’est bien la question du modèle naturel qui intervient à de nombreuses reprises, tout au long du texte. L’idée de nature apparaît comme double chez Angel en ce qu’elle constitue à la fois un répertoire de forme et une sorte de gigantesque masse matérielle dans lesquelles les sculpteurs peuvent puiser, à l’inverse des peintres, limités au motifs et sujets qu’elle propose. Angel souligne cependant dans quelle mesure la peinture est capable de représenter l’ensemble des choses visibles, au contraire de la sculpture, et liste toute une série de créatures impossibles à représenter par la sculpture.

Quotation

[…] gaen wy eens toe om te bewijsen dat het veel loffelicker is de Natuyre, dan andere Meesters handelinge te volgen; want, andere Meesters maniere na te bootsen, is hatelick; de Natuyre te volghen, is prijsselick. […] Maer hoe sullen wy dat volghen? Sullen wy het soo maecken dat yder een kan sien om dat het op sodanige maniere gemaect is, dat het van die, of die Meester zy? neen geensins: want soo lange als dat bespeurt werdt, en te kennen is soo doet de Meester daer noch al van 'tsijne te veel toe: maer soo hy het leven so weet te volgen datmen oordeelen kan dat het eygentlicke 'tleven na by komt, sonder nochtans de Meesters manieren daer in te konnen vinden die het ghemaect heeft; sulcken Geest komt Lof en Eere toe, ende sal boven andere gestelt werden: wech dan met andere Meesters handelinghe te volgen, (seer wel seyde Michaël Agnolo by dese gelegentheyt, die altijdt een ander achter-volght, en kan hem nimmermeer voor-by loopen, die geduerich van het hare daer toe brengen.

[proposition de traduction, Léonard Pouy:] […] nous allons démontrer qu’il est bien plus méritant de suivre la nature plutôt que la manière de faire d’autres maîtres, car imiter la manière d’un autre peintre est odieux, tandis que suivre la nature est louable. […] Mais comment la suivrons-nous ? La suivrons-nous de façon à ce que l’on puisse voir que c’est de telle ou telle manière que cela a été fait ou par tel ou tel maître? Non, assurément, car si cela peut-être visible et reconnu, alors ce maître aura mis trop de lui même dans son travail. Mais s’il fait en sorte d’imiter la vie de telle façon que les gens jugent que cela approche la vie avec naturel sans pouvoir y détecter la manière du maître qu’il l’a fait, un tel esprit mérite louanges et honneurs, et sera considéré comme supérieur aux autres. Aussi faut il cesser de suivre la manière des autres maîtres (à propos de quoi Michel-Ange déclara très justement : « Celui qui en suit toujours un autre ne le surpassera jamais »), qui apportent toujours quelque chose de leur invention.

Conceptual field(s)

L’ARTISTE → règles et préceptes
CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai

Quotation

…soo heeft de goetheyd van dien selven Schepper, den Mensche met een soodanigen vernuft begaeft, dat hy sich selven onfeylbare regulen heeft gevonden om de nature in veelen na te botsen; {Uyt de regelen vande natuer zijn de regelen in de Konsten gevonden.} want men bemerckt dat het geene niet na gewisse orden gedaen en wordt, seer ydel voor den dagh komt, ende geen vermogen heeft, om een ge-oeffende ooge als yets natuerlijcks te behagen. De natuer is onnaspeurlijck rijck in menigerley van yeder soort voort te brengen, waer van wy een Exempel hebben aen soo veel duysent Menschen, Dieren, ende Gewassen, die, al-hoe-wel sy van een geslachte zijn, echter malkander niet juyst gelijckstatigh en zijn; hier in kan de Const geseyt worden deselve volmaecktheyt te besitten, voor soo veel sy in ’t navolgen soo menigerley form alse wil voortbrenght. {Daer de Konst in navolght.} Ja sy kan dingen voortbrengen die de natuere onmogelijck schijnen, ten opsicht van dingen die wy noyt soodanigh vande natuere en hebben sien ter Werelt brengen. {Oock buyten de gemeene loop der natuer.} Doch de wijle de Const sijn oorspronck heeft genomen uyt de natuere ende de natuere niet uyt de Const, maer alleen van Godt op een onverstanelijcke wijse, alsoo in een geduerige order ghestelt is, en onderhouden wort, soo moetmen aenmercken, dat alle ’t gene de Const boven de natuere komt te doen, geen macht maer een onvermogen is; om dat de natuere niet onnatuerlicx natuerlijck, dat is strijdigh met haer selven voortbrenght; of ’t wert oock voor een Wangestalte gehouden: {Wat buyten natuerlick is, is Wanstalligh.}

[suggested translation, Marije Osnabrugge:] …as such the goodness of the same Creator, has given such ingenuity to Man, that he has found infallible rules for himself to imitate nature in many ways; {The Rules of Art have been found in the rules of nature.} as one notices that the things that are not done after certain rules, will appear very vain, and without power, to delight the practiced eye as something natural. Nature is inconceivably rich in bringing forth different versions of each sort, from which we take an Example for so many thousands of Men, Animals and Crops, which, although they are from one race, are not exactly similar to each other; as such it can be said that the Art possesses the same perfection in his, for as much as she can bring forth as many shapes as she wants with imitation. {In which the Art imitates.} Yes, she can bring forth things that appear impossible to nature, with regard to things that we have never seen brought into the world by nature. {Also outside the common state of nature.} Yet while the Art has taken its origin from nature and nature not from Art, but only from God in an inconceivable way, and it placed in a lasting order and kept that way, as such one should notice, that all which Art does outside of nature, is not a power but a failure; as nature naturally does not bring forth anything unnatural, this is contrary to itself; or it is also seen as a Deformity: {That which is outside the natural, is misshapen.}

const

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai

Quotation

Maer alsoo wy hier vooren (alhoewel niet sonder reden) gheseyt hebben, dat het vermogen der Schilder-Konst algemeen is, om alles, behalven levende Zielen inde Beelden voort te brengen, soo hebben sommige evenwel in twijffel getrocken, of men oock wel levenloose dingen die in haer bewegingh zijn kan uytbeelden: {Of men dingen die in bewegingh schijnen te zijn kan verbeelden.} ’t geen wy (schoon by weynighe geobserveert) hier rondt uyt van Ja willen staende houden; want niemant en sal konnen tegen-spreecken, dat de Konst de natuere in allen navolght, voornamentlijck in het gene welcke in een verblijf van tijdt met na-dencken kan gesien werden:

[suggested translation, Marije Osnabrugge:] But notwithstanding that we said earlier (although not without reason), that the power of the Art of Painting is general, to produce everything, except the living Souls in the Images, as such some have doubted whether one could be able to depict lifeless things in their movement: {Whether one can depict things that appear to be moving.} which (although observed by few) we would plainly like to argue with a Yes; because nobody will be able to contradict, that the Art follows nature in everything, especially in that which can be observed during a period of time with consideration:

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai

Quotation

Tot hier to gesproocken hebbende van den oorspronck, achtbaerheydt, ende nuttigheyt der Schilder-Konst, soo komen wy nu tot de eerste aenleydingh deser Konst, diese soo uyt de aengeboorne natuere als door de Konst Wetten selver verkrijghen moet, ten eynde sy in het betrachten van soodanigen oeffeningh een wel-bereyt naturel ontmoete. Want gelijck het van outsher onder de wijsen is aenghemerckt, dat die dingen doorgaens wel gelucken, tot welck ons de nature selfs aenleydt, ende dat in tegendeel die dingen gemeenlijck qualijck sloegen van welckmen een natuerlijcken afkeer heeft; Soo machmen oock met recht seggen, dat het onmogelijck is tot de Schilder-Konst te komen ten sy saecke datmen door een welgesteltheyt der natuer daer toe gebooren is. {Een welgestelde natuere tot het leeren van een Konst het grootste voordeel.} […] Verstaende soodanigen natuere, die na het voor-schrift der Konst-regulen luystert, ten eynde de Konst sigh na de aendryvingen onser natuere behoorlijcke schicke: Want dan konnen de Konsten (seght F. Iunius) eerst volkomen worden uytgevraght, wanneerse met alle hare regulen ende bequame natuere ontmoeten.

[suggested translation, Marije Osnabrugge:] As we have spoken up until now of the origin, honorability and use of the Art of Painting, as such we now reach the initial encouragement, which she should obtain either from the innate nature or from the Laws of Art, in order for her to meet a well-formed natural thing through attempting such practice. Because like it has always been noted by the wise, that usually those things do succeed to which nature itself guides us, and that to the contrary the things of which one has a natural aversion usually fail; As such one may rightfully say, that it is impossible to require the Art of Painting unless one is born for it thanks to a affluence of nature. {A well-disposed nature is the greatest advantage for learning an Art.} […]Meaning such nature, that listens to the precept of the rules of Art, so that the Art will adequately shape itself after the stimulation of our nature: Because the Arts (says F. Iunius) can first be completely put to use, when all their rules and adequate nature meet.

Conceptual field(s)

L’ARTISTE → qualités
CONCEPTS ESTHETIQUES → génie, esprit, imagination

Quotation

{Lust moet d’eerste aenleydingh tot de Konsten geven.} Niemant (plegen de Peripatetische Philosophen te seggen.) en kan eenige treffelijcke Wetenschappen bekomen, ten sy hy daer een bysonder lust toe hebbe. Welcke men moet verstaen van soodanigen lust, die te samen met een welgesteltheydt der natuere, tot soodanigen Konst geneyght en aengelydt wort; Gemerckt de jeught van natueren altijt gheneyght schijnt tot yets bysonders datse voorheeft, namaels te sullen worden.

[suggested translation, Marije Osnabrugge:] {Desire should give the first impulse to the Arts.} Nobody (the Peripatetic Philosophers tend to say) can obtain any useful Sciences, unless he has a special desire for it. Which one should understand of such a desire, that is inclined and stimulated to such an Art, together with the favorability of nature; Seen that the youth always tends to be inclined to something specific it wants to do, and afterwards becomes it.

philosophes péripétaticiens

In the English translation, no reference is made to the peripatetic philosophers, who are cited in the Dutch original. [MO]

Conceptual field(s)

L’ARTISTE → qualités

Quotation

{’t Verstandigh onderwijs voor de Leerlingen best.} ’t Verstandigh onderwijs, sal de leerlinck het voordeelighste zijn; wat de groote Meesterschap aengaet, die moet eyndelingh na het oeffenen van soodanige goede onderwijsinge uyt de aengeboorne natuer komen.

[suggested translation, Marije Osnabrugge:] {Sensible instruction is best for the Pupils.} Sensible instruction will be most beneficial for the Pupil; concerning the great Mastery, it will eventually emerge from the innate nature after the practicing of such good instruction.

Conceptual field(s)

L’ARTISTE → qualités

Quotation

{Middel om in ’t algemeen Houdinge te bekomen.} In het Teyckenen soo moetmen letten, datmen in ’t verminderen van doncker en Licht, ontrent de Lichamene die wijckende achter malkander volgen, soodanigen verschil maeckt, alshier is tusschen het flauwste Hooghsel en het Coleur van u Gront-Papier, daermen in ’t ghemeen met de witte Cryon op Teyckent; invoegen dat het t’elckens een Tint, of kenbaer Coleur van verschil, komt te verminderen; even gelijckmen seyt het scheelt een kennis, &c. Soo sult ghy een groote Reddinge, wijckinghe, uytheffingh en houdinghe in uwe Teyckeningh bekomen, en bevrijt zijn dat uwe dingen niet aen malkander vast en sullen sitten; {Dat het Licht in alle voorwerpen die wij sien, altijt een behoorlijcke Houdinge schickt, waer door wy die uyt elkanderen onderscheyden.} maer in allen de natuere volgen, die haer licht altijt soodanigh op de voorwerpen weet te schicken en te bepalen, dat de donckere sijde van een Lichaem altoos tegen de verlichte zijde van een ander, komt af te wijcken, en een verlichte Party teghen een beschaduwde, ofte die het licht komt te ontbeeren:

[suggested translation, Marije Osnabrugge:] {Means to acquire Harmony in general.) In Drawing one should pay attention, to make such a distinction in the diminution of dark and light, for the vanishing Bodies that are following each other, as exists between the weakest Highlight and the Colour of your grounded Paper, on which one generally draws with white Crayon; and that it always diminishes one Tint or a different Colour; just as it is said ‘it differs a little bit’ etc. . As such you will obtain a great reddering [ndr: referring to the placement of colours], contrast, exaltation and harmony in your Drawing, and avoid that your things are stuck together; {That the Light, in all objects that we see, always shapes a good Harmony, so that we can discern them from each other.} but follow nature in everything, as she always manages to place and shape her light on the objects in such a manner, that the dark side of a Body contrasts with the light side of another, and a lit Part against a shadowed or one that is void of light:

In the English translation, this term is translated as 'coming forward'. [MO]

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai

Quotation

Onzen Fabritius, mijn meedeleerling, stelde my in onze jeugd deeze vraeg voor: Welk zijn de gewisse kenteykenen, en vruchten van den geest in een jong leerling, om een goet Schilder uit te verhoopen? {Kenteykenen} Ik antwoorde; na de maete mijns begrips in dien ouderdom: Dat hy niet alleen schijne de konst te beminnen, maer dat hy in der daet, in de aerdicheden der bevallijke natuur uit te beelden, verlieft is. Dat hy niet alleen het doode lichaem der konst beooge, dat is trant te volgen, en te doen als andre, maer dat hy op de ziele der konst als verslingert is: dat is, de natuur in hare eigenschappen te onderzoeken. Hy is nijdich dat een ander iets, hem onbekent, weet, hy schaemt hem van iemant iets indrukkender wijze te leeren, en zoekt alles door eygen arbeit uit te vinden.

FABRITIUS, Carel

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai
L’ARTISTE → qualités
L’ARTISTE → apprentissage

Quotation

Maer wanneer middelmatige gaven der natuure {De Natuur ende Leer tegen elkandere vergeleken}, door leeringe geholpen worden, zoo schijnt de natuur zich te beteren, en geeft meer uit, als't verstant begrijpt: daerentegen zullen uitmuntende geesten, die de volmaektheyt beklimmen, meer danks aen de leeringen, als aen haere ingebore neygingen, schuldich zijn.

[BLANC J, 2006, p. 16] Mais pour répondre à cette question : l’art est il plus avantagé par la nature ou par l’apprentissage ?, il faut savoir que la nature sans l’apprentissage peut faire beaucoup, tandis que l’apprentissage est vain et inutile sans quelque secours de la nature ; {Que la nature et l'enseignement doivent aller ensemble}mais également que, quand l’apprentissage vient au secours de médiocres dons de la nature, celle-ci semble s’amender et livrer plus que ce que contient l’entendement. Les esprits excellents qui parviennent à cette perfection doivent toutefois davantage à leur apprentissage qu’à leurs penchants innés.

Conceptual field(s)

L’ARTISTE → qualités
L’ARTISTE → apprentissage

Quotation

Maer om deze vraege, of de konst grooter baet van de natuur, of van de leeringe heeft, te beantwoorden, zoo is te weten: dat de natuur zonder de leeringe veel vermach: en dat in tegendeel, de leeringe zonder eenige hulpe van de natuur, ydel en te vergeefs is. {De Natuur ende Leer tegen elkandere vergeleken}.Maer wanneer middelmatige gaven der natuure door leeringe geholpen worden, zoo schijnt de natuur zich te beteren, en geeft meer uit, als't verstant begrijpt: daerentegen zullen uitmuntende geesten, die de volmaektheyt beklimmen, meer danks aen de leeringen, als aen haere ingebore neygingen, schuldich zijn.

[BLANC J, 2006, p. 94] Mais pour répondre à cette question : l’art est il plus avantagé par la nature ou par l’apprentissage ?, il faut savoir que la nature sans l’apprentissage peut faire beaucoup, tandis que l’apprentissage est vain et inutile sans quelque secours de la nature ; {Que la nature et l'enseignement doivent aller ensemble}mais également que, quand l’apprentissage vient au secours de médiocres dons de la nature, celle-ci semble s’amender et livrer plus que ce que contient l’entendement. Les esprits excellents qui parviennent à cette perfection doivent toutefois davantage à leur apprentissage qu’à leurs penchants innés.

Conceptual field(s)

L’ARTISTE → apprentissage

Quotation

{De Schilder konst is de Natuur te verbeelden.} De Schilderkonst is een wetenschap, om alle ideen, ofte denkbeelden, die de gansche zichtbaere natuer kan geven, te verbeelden: en met omtrek en verwe het oog te bedriegen.

[BLANC J, 2006, p. 104] {L'art de peinture doit représenter la nature.} L'art de peinture est une science qui doit permettre de représenter toutes les idées ou tous les concepts que l'ensemble de la nature visible peut nous donner, et tromper l'oeil par les contours et les couleurs.

Conceptual field(s)

PEINTURE, TABLEAU, IMAGE → définition de la peinture
CONCEPTS ESTHETIQUES → nature, imitation et vrai

Quotation

{Een spiegel der natuer}. Want een volmaekte Schildery is als een spiegel van de Natuer, die de dingen, die niet en zijn, doet schijnen te zijn, en op een geoorlofde vermakelijke en prijslijke wijze bedriegt. Den Konst versmader Agrippa bekent, dat de Schilder konst een zeer zuivere navolgster der natuerlijke dingen is, die eertijts d'eerste plaets der vrye konsten in hadde.