SCHOON

SCHOON (adj.)

BEAU (fra.) · BEAUTIFUL (eng.) · BELLO (ita.) · PULCHER (lat.) · SCHÖN (deu.)
TERM USED IN EARLY TRANSLATIONS
/ · BEAUTIFUL (eng.) · FINE (eng.) · PULCHER (lat.) · SAUBER (deu.) · SCHÖN (deu.)
DE VRIES, Lyckle, How to Create Beauty. De Lairesse on the Theory and Practice of Making Art, Leiden, Primavera press, 2011.
Anciens (les)
Modernes (Les)

FILTERS

CONCEPTUAL FIELDS

LINKED QUOTATIONS

6 sources
11 quotations

Quotation

Al wat nae 't verdachte wordt ghemaeckt, is schoon. Wat daer en teghen nae 't ghene van de Nature voordt ghebracht is gemaeckt wordt, is niet schoon. Want wanneer yemant yet nae 't verdachte maeckt, soo moet hy noodtsaeckelick een van beyde doen; ofte hy druckt het verdachte voorbeeldt wel ende bequaemelicke uyt, ofte niet, indien hy 't wel afbeeldt soo sal 't uyt ghedruckte beeldt schoon wesen; aenghesien d'eerste en meeste schoonheydt in 't verdacht voorbeeldt te vinden is. Indien hy daer en teghen 't verdachte voorbeeldt niet wel uyt en druckt; soo en is sijn maecksel nae 't verdachte niet ghewrocht, maer 't valt in 't teghendeel verder af van de volcomen schoonheydt deses voorbeeldts. 't Is dan blijckelick dat die ghene de welcke yet maeckt nae 't gheene van de nature voordt ghebracht is, het selvichge niet recht schoon maecken can: overmidts 't ghene hy sich voorstelt vol ghebreckelickheydts is, en dat d' eerste en meeste schoonheydt daer niet in te vinden is; soo dat oock 't ghene daer nae ghemaeckt wordt, noch al meer van de rechte schoonheydt af dwaelen moet.

[Suggested translation, Marije Osnabrugge:] All that is produced after the thought, is beautiful. That which on the other hand is produced and made by Nature, is not beautiful. Because when someone makes something after the thought, he necessary has to do one of both [NDR: i.e. make a choice]: or he expresses the thought example well and capably, or not, if he does depict it well, then the expressed image will be beautiful; seen that the first and most beauty is to be found in the thought example. If by contrast he does not express the thought example well; then his fabrication after the thought is not worked, but to the contrary it diverges further from the complete beauty of the example. It is then clear that he who makes something after that which has been produced by nature, cannot really make it beautiful: as that which he imagines himself is full of imperfection, and that the first and most beauty cannot be found in there; thus also that which is made after it, necessarily diverges somewhat more from straight beauty.

term translated by PULCHER in JUNIUS, Franciscus, De pictura veterum libri tres, Amsterdam, Joannes Blaeu, 1637., p.10
term translated by BEAUTIFUL in JUNIUS, Franciscus, The Painting of the Ancients, in Three Bookes : declaring by Historicall Observations and Examples, the Beginning, Progresse, and Consummation of that most Noble Art. And how those Ancient Artificers attained to their still so much admired Excellencie. Written first in latine by Franciscus Junius, F. F. And now by him englished, with some Additions and Alterations, trad. par JUNIUS, Franciscus, London, Richard Hodgkinsonne, 1638., p.19

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → beauté, grâce et perfection

Quotation

Eyndelingh soo moetmen neffens alle ‘t gene voorseyt is, voornamentlijck tot het Schildern, arbeyden om grondigh den aert, kracht en vermogen der Verwen, Olyen en Vernissen, ontrent het Coloreeren te kennen, die oock wel ende veranderlijck te ordineeren, ende na vereys van saecken, aengenaem ende met modestie op sijn jyste plaets wel te schicken en natuerlijck aen yder dingh toe te eygenen; {Aert der Verwen moet verstaen worden.} ten eynde men niet en late blijcken, datmen sich opde schoone Coleuren verlaten, of de ware Deught van sijn Tafereel door een enckel Verwengepronck gesocht heeft. Van gelijcken moetmen weten, hoemen de Verwen, soo in het Doodt-Verwen als in ’t Op-Schilderen sal temperen, handelen en aenleggen, en hoedanigh deselve helder, gloeyent, ende schoon op den ander komen te decken, ende sich mackelijk Schilderen laten: {Handelingen der Verwen moet verstaen worden.} invoeghen sy verstandigh ghehandelt en playsant gecololeert [sic, ndr.] moghen schijnen.

[suggested translation, Marije Osnabrugge:] At last one should, besides all that has been said thus far, for Painting one should principally work to thoroughly know the nature, power and capacity of the Colors, Oils and Varnishes, with regard to coloring, also knowing how to compose these well and with variety, and pleasantly and modestly placing it on the right place and apply it to each thing in a natural way after the demand of the case; {The nature of the Colors should be understood.} so that one does not show that one has leaned on the beautiful colors or has based the Virtue of his Painting only by the splendor of colors. Similarly one should know, how to mix, treat and apply the colors, both in the dead-coloring and in finishing, and how they will cover the other [colors] in a clear, glowing and beautiful [way] and let them be applied with ease: { The handling of the colors should be understood.} so that they may appear wisely treated and pleasantly colored.

Conceptual field(s)

EFFET PICTURAL → qualité des couleurs

Quotation

Van de Schoonheyd en Bevalligheyd der Mensch-beelden, en waar in die bestaat.
Het sal buyten alle twijffel aan de Schilderkonst ten hoogsten voordeeligh zijn, altijt de meeste Schoonheyd en volmaaktheyd der dingen die verbeeld werden, te bevorderen: Want gelijk ons de geschape dingen best behagen, welke schoon en volkomen zijn, soo blijft ‘er geen reden over, waarom de nageboodste dingen niet de selve bevalligheyd aan het oogh van den Beschouwer souden voortbrengen. En alhoewelmen in de Tafereelen veel dingen schoon kan noemen, welke in ’t natuurlijk Leven leelijk en verfoeyelijk, ja mismaakt zijn, soo moetmen sulx alleen aan de verstandige en uytvoerige navolgingh van de veel vermogende Schilderkonst opdragen, en die ook veel eer
fray en konstig dan Schoon noemen.

[suggested translation, Marije Osnabrugge:] Of the Beauty and Gracefulness of Human figures, and of what it consists. Without any doubt it is most beneficial to the Art of Painting, to always advance the highest Beauty and perfection of the things that are depicted: Because like those created things please us most, which are beautiful and perfect, as such there is no reason left, why the imitated things should not offer the same gracefulness to the eye of the Spectator. And although one can call many things beautiful in the Paintings, that are ugly and abominable in the natural Life, yes deformed, as such one should only entrust this to the wise and elaborate imitation of the very powerful Art of Painting, and also rather call it fine and artful than beautiful.

fray · konstig
leelijk · verfoeyelijk

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → beauté, grâce et perfection

Quotation

Vele onder d Oude en Jonge hebben gemeent dat het niet wel uyt te spreken noch te bepalen was, wat het eygentlijk is, dat wy Schoon noemen; en dat het oversulx niet net kan aangewesen werden, door welcke Waarnemingen, die volkomen en seker te verbeelden is: […] En nadien niet kan gelooghent werden datter ook trappen in de Schoonheyd zijn, en datmen Schoon, Schoonder en noch Schoonder vindt; soo isser geen reden die ons belett te dencken, datter ook een Alderschoonst is. Doe Aristoteles gevraagt wierd wat Schoonheyd was, en waarom al ’t geen Schoon is, bemind werd ! antwoordde hy: Dat is een Blindemans vrage, {Aristoteles meende datmen niet vragen moest wat Schoonheyd was.} d’Heer Kats heeft hem over de verschillige Keuse der Schoonheyd evenwel niet ruymborstig derven verklaren, want hy spreekter elders dese onsekere woorden van:
Men twist nog evenstaag, men twijffeld overal,
Wat datmen in den Mensch voor SCHOONHEYD keuren sal,
Daar is nauw eenig Volk of ’t heeft verscheide Gronden,
Waarop dat ymand SCHOON of LEELYK werd bevonden.
Seker nadien de verscheyde Volken ook in ’t verkiesen en goedkeuren de
Schoonheyd niet alleen verschillig zijn, maar datter ook sommige gevonden werden die de Leelijkheyd en Mismaaktheyd ten opsigt van andere Oordeelders, voor de Schoonheyd stellen; sulx heeft menig onvast herssebekken in twijffel gebragt; of de Schoonheyd niet wel slegts in een Keur, of in de Mode, of in een eigen Zinnelijkheyd der Menschen bestaat. {In de Keur der Schoonheyd werd somtijts ook de Lelijkheyt voor Schoon aangesien.}

[suggested translation, Marije Osnabrugge:] Many amongst the Old and Young have thought that it is not easy to say nor determine what it really is, that we call Beautiful; and that it is not clear to pinpoint, by which Observations, it is to be depicted perfectly and clear: […] And since it cannot be denied that there are also steps in Beauty, and that one finds Beautiful, more Beautiful and even more Beautiful; as such there is no reason to stop us from thinking that a Most Beautiful also exists. When Aristotle was asked what Beauty was, and why all that is beautiful is loved ! he answered: That is the question of a blind man, {Aristotle thought that one should not ask what nature is.} Mister Cats has not dared to explain himself outspokenly about the different types of Beauty, as he utters these uncertain words about it somewhere: They continue to dispute, everywhere they doubt, What it is that one can judge to be BEAUTY in Man, There is barely any people, or it has different grounds, On which someone is thought BEAUTIFUL or UGLY. Especially since the different Peoples are not only different in choosing and approving Beauty, but that we can find some who place the Ugliness and Deformity before the Beauty in contrast to other Judges; such has brought doubt to unstable brains; whether the Beauty exists but in the Choice, or in Fashion, or in a personal reasoning of Men. {In the Choice of Beauty one did sometimes perceive Ugliness as Beautiful.}

Anciens (les)
CATS, Jacob
Modernes (Les)

leelyk

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → beauté, grâce et perfection

Quotation

En op datwe eenige naukeurige aanwijsinge tot de praktijk der Schilderkonst souden doen; soo sullen wy na het Verklaren van de Muskelen, eenige gevallen van Actien en Werkingen by brengen, waar in wy sullen aanwijsen, welke Muskelen met Naam en Plaats, in sulk of sulk een daad bysonderlijk werken of stil staan. Met moet in het Muskelen der Beelden ook altijt wel in agt nemen de Hoedanigheyd van Persoonen namelijk in Geslagt, Ouderdom en Gestalte; op datmen yder soort van Beelden, haar eygenschap na de gemeenen Loop der Nature, welstandig en schoon mogte toepassen.

[suggested translation, Marije Osnabrugge:] And in order for us to provide some precise advice for the practice of the Art of Painting; after the Explanation of the Muscles, we will explain some cases of Actions and Movements, in which we will point out which Muscles – with name and location – work or rest specifically in such and such an action. With regard to the Muscles of Figures one should always pay attention to the Quality of Persons, namely in Gender, Age and Posture; so that one may provide every type of Figure its character following the general progress of Nature, in a convenient and beautiful manner.

Conceptual field(s)

Quotation

Eer men zich begeeven zal tot het Teikenen naar ’t Leeven, is het voor al nodig te weten, of ’t Modél bekwaam, dat is Schoon en Welgemaakt zy voor een Man van zyn Jaaren; waarom wy ’t hier niet ondienstig achten, een kleine aanwyzinge daar van te doen, hoe dezelve in ’t geheel Geproportioneerd dienden te wezen, om Schoon te noemen.
Een fraai en Welgemaakt Mans-Modél, bestaat voor eerst, in een Kloeke en volwassen Gestalten, om dezelve zo veel te bekwamer, van een reedelyke Distantie te kunnen beschouwen. Niet te Dik of te overmatig vet; maar doorgaans wet Gemuskeld. Breed van Schouders. De Rug vleezig. De Borst verheeven. De Heupen smal, doch evenwel maatig. De Buik niet zwellende. De Knieschyven duidelyk. De Beenen regt: en de Voeten weinig buitenwaarts. De Vingers lang, maar niet puntig. De Toonen desgelyks, en gesloten van de groote toon af. Wat de Troonie belangt, dat wyst zich zelfs; en dewyl geen Weezen, altoos geen eenig byzonder, van noden is, tot het naar ’t Modél Teikenen, zo komt het zo naau niet. Een mensch alzo gevonden hebbende, oordeel ik dezelve zeer dienstig om te kunnen gebruiken.

[suggested translation, Marije Osnabrugge:] Before one moves on to the drawing after the life, it is most important to know, whether the model is adequate, that is beautiful and well-made for a man of his age; which is why we do not think it is useless, to give some indication about it, how it should generally be proportioned to be called beautiful. A beautiful and well-made male model, most of all has a strong and mature posture, to be able to study it better from a reasonable distance. Not too thick or extremely fat; but generally quite muscular. Broad shoulders. Fleshy back. Elevated chest. The hips small, yet sizable nonetheless. The stomach not bloathed. The kneecaps clearly defined. The legs straight: and the feet turned a little outwards. The fingers long, but not pointy. The toes the same, and closed from the big toe onwards. What the face is concerned, that will show itself; and while no character, that is not one in particular, is necessary for drawing after the model, it is not so important. Once such a man has been found, I think he is very convenient to use.

The German translator frequently translates ‘naar het leven tekenen’ with drawing after the model (das Modell nachzeichnen). [MO]

term translated by SCHÖN

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → beauté, grâce et perfection

Quotation

[…] door de tweede Tint verstaa ik, die geene, welke op de gedaagde partyen tegens den ommetrek aan gelegd word, waar door alle verheevene deelen genoodzaakt worden in de grond te smelten en te ronden: deze moet gy alzo zuyver en schoon in die zelve koleur als die van het licht aanleggen […] want de rondigheid is niet anders dan een afschamping des lichts na achterwaard, of een zylicht, dat min of meêr blaauwachtig moet zyn na de koleur des naakts zulks vereist, want die geelachtig zynde, zo vald de tweede Tint groenachtig; is de eerste rood, de tweede moet paarsachtig zyn, en zo het een blanke koleur is, zo vald de tweede tussen de beiden eerstgenoemde in, waar door ligt te begrypen is, dat deze tweede koleur, met blaauw verkreegen en getemperd moet worden […]

[D'après DE LAIRESSE 1787, p. 66-67:] Par secondes teintes, j’entends celles qu’on met sur les parties éclairées, près du contour, par le moyen desquelles les parties saillantes prennent du relief & se trouvent fondues dans le champ qui leur sert de fond […] puisque le relief ne consiste que dans une espèce de reflet ou de rejaillissement par ricochet de la lumière, qui se porte en arrière, ou une lumière qui tombe de côté, laquelle doit être plus ou moins bleuâtre, suivant que la teinte du nud l’éxige ; car lorsque la chair est jaunâtre, la seconde teinte tirera sur le verdâtre ; si le nud est rouge, la seconde teinte sera violâtre, est lorsque la chair est blanche, la seconde teinte tiendra de l’une et de l’autre, c’est-à-dire, du verd & du violet ; de sorte qu’il est facile de concevoir que cette seconde couleur doit être rompue avec du bleu pur […]

term translated by BEAUTIFUL
term translated by SAUBER

Conceptual field(s)

EFFET PICTURAL → qualité des couleurs

Quotation

Nu is 'er noch een waarneeming die zeer veel tot de volmaaktheid toebrengd: te weeten dat men gemelde Tint op de rondigheid niet te duyster houd; want de vlakke daaging staat zeer deftig en schoon, wanneer men tussen dezelve en de flaauwe schaduw, maar een teeder onderscheid bespeurd. […] Men vind zelf schilders die hen laaten wysmaaken, dat de tweede tint, op de ronding, heel donker wezen moet, daar in de koleur der grond mengende, voor reeden geevende dat dien grooten Mignard ook zo deed, doch dat door my heel ontkend word: 't Is wel waar dat ik eens een kleen boekjen, door den Vermaarden Bossé geschreeven, Le Peintre Converti of den Bekeerden Schilder genaamd, geleezen heb, waar in hy onder anderen grondig meend te bewyzen, dat gemelden Mignard zyn tweede tint op de kant te duyster maakten […]

[D'après DE LAIRESSE 1787, p.67-68:] Il y a encore à cet égard une observation à faire, qui contribue beaucoup à la perfection de cette partie ; savoir, qu’il ne faut pas rendre cette teinte trop sombre sur le relief ; car le jour ouvert répand de la beauté & une certaine grandiosité sur les ouvrages de l’art, lorsqu’il n’y a une foible différence entre le clair & la première ombre, qui doit être légère. […] Il y a même des peintres qui se laissent persuader que la seconde teinte du relief doit être totalement sombre, en disant que le grand Mignard a suivi cette méthode ; ce que je nie cependant, quoique le célèbre Bossé prétende prouver, dans son Peintre converti, que Mignard a fait les secondes teintes sur les bords trop sombres.

term translated by FINE
term translated by SCHÖN

Conceptual field(s)

EFFET PICTURAL → qualité de la lumière
CONCEPTS ESTHETIQUES → beauté, grâce et perfection

Quotation

[…] is best zich in eenzaamheid te begeeven, voorzien van papier, pen en int of kreon, en wanneer het bestek der ordinantie, het zy in de hoogten of lengte, vast gesteld is, dan het planum of de grond aangewezen, en het oogpunt gezet, […]Dit gedaan zynde, zo vergaderd uwe zinnen by één om het voorgenomene te onderzoeken, en gevoegelykst het zelve te vertoonen, benevens welke perzonaadien, […] Is 'er noch een andere party die minder te zeggen heeft, en echter tot de volmaaking vereist word, dat de schikking of ordinantie betreft; wyst zulks met stippen op zyn plaats aan, zonder u te verwarren, want als het voornaamste wel geplaatst is, volgd het overige van zelf. Dus verre het gebracht hebbende, zo is het genoeg om wanneer, het u behaagd de zaak te hervatten en uit te pluyzen, weder-om met de voornaamste perzoonen beginnende; overweeg dan door welke hertstogten zy bewoogen zyn […] hoe zy Contrasteeren […]Teeken dit alles op een tweede stuk papier […] Vald dan met nieuwe lust, nu en dan, daar weder aan, overleggende wat naakt of gekleed, schoon of gemeen moet wezen, benevens de schakeering der koleuren, hare harmonie en reddering, dus werd het voltooid; en dit is myns oordeels het heilzaamste middel, om u geheugen te ontlasten en te hulp te komen.

[D'après DE LAIRESSE 1787, p. 108-110:] Le meilleur moyen pour prévenir ce désagrément, c’est de se retirer dans un lieu tranquille, muni de papier & de crayons ; & après qu’on aura arrêté la grandeur du champ que doit remplir la composition qu’on se propose de mettre sur la toile, on commencera par en indiquer les plans & par fixer le point de vue […] Ensuite on recueillera ses esprits pour examiner le sujet qu’on projette d’exécuter, ainsi que la manière la plus convenable de le disposer, de même que de grouper les principaux personnages […] Quant aux accessoires, on ne fera que les indiquer par des points jusqu’à ce qu’on mette ensemble la composition ; car lorsque les principaux objets sont bien placés, les autres suivent d’eux-mêmes la disposition générale. Ce travail étant fini, on le reprendra pour examiner avec soin ce qu’on aura fait, en commençant de nouveau par les principales figures, & en considérant quelle est la passion qui doit les faire agir […] de quelle manière elles doivent contraster entr’elles […] On tracera tout cela sur un autre morceau de papier […] examiner quelles figures doivent rester nues, quelles autres ont besoin d’être drapées ; ce qui demande un caractère noble ou commun ; pour passer ensuite à la disposition générale des couleurs locales & à leur harmonie : de cette manière, on parviendra à terminer l’ouvrage avec une grande facilité sans se fatiguer la mémoire

term translated by BEAUTIFUL
term translated by SCHÖN

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → beauté, grâce et perfection

Quotation

Doch ik vind het byzonder in de Schilderkonst bewaarheid: want de zelve is met zulk een vermogen verzeld, dat zy den mensch op twee zeer verschillende wyzen ontroert; eerstelyk door schoone, deugdsaame en aangenaame; en ten anderen door slegte, mismaakte, en verachte verbeeldingen, beide in tegenstreevigheid even krachtig. De eerste verkwikt en bekoort de regtzinnige aanschouwers; de twede, in tegendeel, baard hun een affkeer en walging. Derhalven is het onwederspreekelyk, dat het Schilderachtige, naamentlyk het schoonste en uitgeleezenste, niet anders betekentals het geene waardig is geschilderd te worden; en dat het slegtste, of onschoone, het allerminst die eere verdient: […]

[D'après DE LAIRESSE 1787, vol. 2, p.111-112:] C’est une vérité qui a principalement lieu dans la peinture, puisqu’on voit que la puissance de cet art affecte le cœur de deux manières différentes ; savoir, par des représentations agréables & honnêtes, & par celles d’idées mesquines & méprisables ; qui les unes & les autres font également un puissant effet, en sens contraire, sur les esprits des spectateurs. Les premiers objets dont il est ici question, attachent & charment l’œil de l’amateur [ndr : spectateur] éclairé, & les autres produisent une sensation désagréable. Il faut donc convenir que par pittoresque, c’est-à-dire, par ce qu’il y a de meilleur & de plus beau dans l’art on ne dit entendre que tout ce qui est digne d’être mis sur la toile ; & que ce qui est mesquin ou mauvais ne mérite pas cet honneur.

term translated by /
term translated by SCHÖN

Conceptual field(s)

CONCEPTS ESTHETIQUES → beauté, grâce et perfection